به گزارش اطلاع نیوز به نقل از جام‌جم، موضوع بنزین در ماه‌های اخیر به یکی از مسائل حساس اقتصادی کشور تبدیل شده است. از یک‌سو، رشد مصرف، محدودیت منابع ارزی و ضرورت تأمین پایدار سوخت، دولت را به سمت مدیریت مصرف سوق داده و از سوی دیگر، هرگونه اظهارنظر درباره کمبود، قیمت یا تغییر شیوه توزیع بنزین می‌تواند بر رفتار مصرف‌کنندگان و انتظارات عمومی اثر بگذارد. به همین دلیل، هماهنگی در اطلاع‌رسانی و پرهیز از بیان مطالب غیرقطعی اهمیت ویژه‌ای دارد.
روز پنجشنبه ۲۱ آبان، اسماعیل سقاب‌اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، درباره وضعیت توزیع بنزین اعلام کرد که مردم دیگر نمی‌توانند مانند گذشته روی کارت‌های سوخت جایگاه‌ها حساب کنند و باید برای سفر‌های خود برنامه‌ریزی داشته باشند. او همچنین از احتمال حذف کارت‌های آزاد جایگاه‌ها خبر داد و تأکید کرد که کشور واقعا در تأمین سوخت با مشکل مواجه است. این اظهارات درحالی مطرح شد که پیش‌تر دولت اعلام کرده بود صرفا رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، سخنگوی دولت و مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی مجاز به اطلاع‌رسانی درباره موضوع بنزین هستند. با این‌حال، انتشار سخنان رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی بار دیگر موضوع ضرورت تعیین مرجع مشخص برای اطلاع‌رسانی درباره این مسأله را به میان آورد. نکته دیگر اینجاست که اگر سفر غیرمنتظره برای کسی پیش بیاید چگونه تقاضای بنزینی وی پاسخ داده می‌شود؟
از بی‌نیازی به واردات تا نگرانی درباره تأمین بنزین
دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ۲۶ مهرماه در جلسه شورای اطلاع‌رسانی دولت اعلام کرد که با همراهی مردم و اجرای برنامه‌های صرفه‌جویی، کشور از واردات بنزین بی‌نیاز شده است. او با اشاره به اینکه در شرایط عادی باید حدود۱۲ میلیارد دلار برای واردات بنزین هزینه می‌شد، مدیریت مصرف و همراهی مردم را عامل اصلی تحقق این وضعیت دانست. این اظهارنظر در شرایطی بیان شد که کمتر از یک ماه بعد، معاون رئیس‌جمهور از مشکل جدی در تأمین سوخت سخن گفت و به مردم توصیه کرد برای سفر‌های خود برنامه‌ریزی کنند و روی کارت‌های آزاد جایگاه‌ها حساب باز نکنند. البته بی‌نیازی از واردات بنزین لزوما به معنای نبود محدودیت در تولید، ذخیره‌سازی یا توزیع سوخت نیست و ممکن است شرایط تأمین در مقاطع مختلف تغییر کند، اما همین تفاوت در پیام‌های مسئولان نشان می‌دهد که ارائه توضیحات دقیق درباره وضعیت تولید، مصرف، ذخایر و نیاز وارداتی کشور تا چه اندازه اهمیت دارد.
تجربه اظهارات مردادماه و تأثیر آن بر فضای مصرف
این نخستین‌بار نیست که اظهارنظر‌های مسئولان درباره بنزین به شکل‌گیری نگرانی در میان مردم منجر می‌شود. در مردادماه امسال، هم‌زمان با مطرح شدن طرح عرضه آزمایشی بنزین با نرخ تمام‌شده پالایشگاهی، رقم ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان برای هر لیتر بنزین در استان کرمان اعلام شد. هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها، نشانه‌هایی از افزایش تقاضا و شکل‌گیری صف در برخی جایگاه‌ها مشاهده شد. در همان مقطع، سقاب‌اصفهانی از کسری روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر بنزین سخن گفت.
وی همچنین در شبکه اجتماعی خود سه روش انتخاب خاموشی جایگاه‌ها و ایجاد صف، طرح بنزین ۸۷هزار تومانی کرمان و بنزین به هر نفر را به رای گذاشته بود. او همچنین تأکید کرد که ارقامی مانند ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان، تصمیم قطعی دولت برای قیمت بنزین نیست و طرح عرضه با نرخ پالایشگاهی در کرمان نیز پس از اعلام اولیه متوقف شد. در شهریورماه نیز محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، با اشاره به محدودیت واردات و ناکافی‌بودن تولید داخلی، اعلام کرد که تولید بنزین پاسخگوی نیاز کشور نیست و امکان واردات نیز با محدودیت مواجه شده است. هم‌زمانی این اظهارات با انتشار خبرهای مربوط به قیمت‌های جدید و احتمال تغییر سیاست‌های بنزینی، نگرانی‌هایی را در جامعه ایجاد کرد. گزارش‌های آن دوره نیز از افزایش تقاضا و شکل‌گیری صف در برخی جایگاه‌ها حکایت داشت.
این تجربه نشان می‌دهد که حتی اظهارنظر‌هایی که با هدف توضیح شرایط یا هشدار درباره ضرورت مدیریت مصرف مطرح می‌شود، اگر بدون توضیح کافی درباره ابعاد مسأله و برنامه دولت منتشر شود، ممکن است به برداشت‌های متفاوت و واکنش‌های پیش‌بینی‌نشده منجر شود. اخیرا هم جعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور از اجرای طرح جمع‌آوری کارت‌های آزاد جایگاه‌ها در ۱۱ استان کشور خبر داده و اعلام کرده افرادی که بیش از سهمیه کارت سوخت شخصی خود به بنزین نیاز داشته باشند، می‌توانند از بنزین سوپر با نرخ هر لیتر ۱۱۰ هزار تومان استفاده کنند. این تصمیم در شرایطی مطرح شده که دولت در ابتدای سال بدون اطلاع‌رسانی عمومی، مدت ذخیره‌سازی سهمیه بنزین را از شش ماه به سه ماه کاهش داده بود. کنار هم قرار گرفتن این تغییرات، ضرورت اطلاع‌رسانی شفاف درباره سیاست‌های جدید سوخت و آثار آن بر مصرف‌کنندگان را بیشتر می‌کند.
آمار مصرف چه می‌گوید؟
البته وضعیت مصرف بنزین نیز نشان می‌دهد که دولت با مسأله‌ای جدی در حوزه مدیریت تقاضا روبه‌روست. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، مصرف روزانه بنزین در نیمه نخست شهریورماه حدود ۱۴۴ میلیون لیتر بود که در نیمه دوم همین ماه به حدود ۱۳۴ میلیون لیتر کاهش یافت. همچنین محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، ۱۲ آبان اعلام کرد که رشد مصرف بنزین در آبان‌ماه تاکنون به منفی ۲ درصد رسیده و میانگین مصرف روزانه در این ماه به کمتر از ۱۳۱ میلیون لیتر کاهش یافته است. این آمار در مقایسه با روند افزایشی سال‌های گذشته، از تغییر وضعیت مصرف حکایت دارد. در واقع هم‌زمان با اجرای سیاست‌های جدید مدیریت مصرف و افزایش استفاده از کارت‌های شخصی، نشانه‌هایی از کاهش تقاضا مشاهده می‌شود. با این‌حال برای ارزیابی دقیق نتایج این سیاست‌ها باید مشخص شود چه میزان از کاهش مصرف ناشی از اصلاح الگوی مصرف، چه میزان حاصل تغییر قیمت و چه میزان متأثر از سایر شرایط اقتصادی و محدودیت‌های
عرضه بوده است.
حفظ سهمیه مصرف‌کنندگان واقعی در ساماندهی کارت سوخت جایگاه
محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران در نشست تخصصی بررسی روند اجرای طرح ساماندهی کارت‌های اضطراری سوخت بیان کرد: با توجه به ماهیت ملی و حساس طرح ساماندهی کارت‌های اضطراری سوخت، باید سازوکاری دقیق، منصفانه و شفاف طراحی و اجرا شود تا سهمیه و نیاز سوختی مصرف‌کنندگان واقعی و فعالان اقتصادی نادیده گرفته نشود.
تصمیم‌های بنزینی به اطلاع‌رسانی دقیق نیاز دارد
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده که نرخ سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی بنزین تغییری نخواهد کرد و هرگونه تغییر احتمالی نیز پیش از اجرا با مردم در میان گذاشته می‌شود. این تأکید می‌تواند مبنایی برای رفع نگرانی‌های عمومی باشد؛ با این حال انتظار می‌رود سایر مسئولان نیز در اظهارنظر‌های خود همین چارچوب را رعایت کنند. مدیریت مصرف بنزین به همراهی مردم نیاز دارد و این همراهی زمانی حاصل می‌شود که تصمیم‌ها روشن، پیام‌ها هماهنگ و اطلاع‌رسانی‌ها به‌دور از ابهام و نگرانی‌آفرینی باشد. در چنین شرایطی، موضوع اصلی صرفا اظهارنظر یک مقام دولتی یا تصمیم درباره جمع‌آوری کارت‌های آزاد جایگاه‌ها نیست؛ مسأله مهم‌تر ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول در بیان وضعیت و تشریح سیاست‌های بنزینی است. بنزین کالایی است که مستقیما با زندگی روزمره مردم، هزینه حمل‌ونقل، فعالیت کسب‌وکار‌ها و حتی تصمیم خانوار‌ها برای سفر ارتباط دارد؛ بنابراین هرگونه خبر درباره کمبود، تغییر قیمت یا محدودیت دسترسی به سوخت می‌تواند بر رفتار مصرف‌کنندگان اثر بگذارد.