سارا محبی، متولد ۱۳۵۵ در تهران، کارگردان، تهیهکننده و مدرس تئاتر است. او فارغالتحصیل کارشناسی رشته بازیگری و کارگردانی از دانشگاه آزاد است و دختر اصغر محبی، بازیگر پیشکسوت سینمای ایران، است. وی همچنین در حوزه تئاتر، تهیه و کارگردانی آثار نمایشی متعددی را در سالنهای معتبر به عهده داشته است، از جمله نمایش «مدهآ» در تالار مولوی دانشگاه تهران و بیش از سی نمایش حرفهای دیگر.
سارا محبی به عنوان مدرس بازیگری و کارگردانی، بهویژه برای کودکان و نوجوانان، فعالیت میکند. او متدهای خاصی را برای آموزش بازیگری به هنرجویان طراحی کرده و مدیر آموزشگاه سینمایی روزنه است. به همین خاطر گفت و گویی در زمینه تهیهکنندگی تئاتر داشتهایم.
نخستین سوال خود را این چنین مطرح میکنیم که مهمترین ویژگیهای یک پروژه تئاتری موفق از نظر شما چیست؟
من فکر میکنم بر پایه اصول آکادمیک ، باید قبل از هر چیز به سه بخش بنیادی؛ طراحی پروژه، اجرای پروژه و نتیجه پروژه اشاره کرد. به عبارت دیگر این سه بخش همان مراحل پیش تولید، تولید و پسا تولید است که هر بخش با به کار گیری قواعد نمایش ، زیبایی شناسی ، موسیقی ، ادبیات و معماری، نهایتا موجب بروز و ظهور تئاتر میشوند. موفق بودن یا نبودن یک پروژ تئاتر که در سؤال شما مطرح شد به عامل کیفییت در هر سه بخش که اشاره کردم بستگی دارد. البته عوامل دیگری از جمله، نیروی انسانی متخصص، میزان سرمایه گذاری، عامل زمان مناسب در بخشهای اول و دوم، وضعیت و شرایط اجتماعی در زمان نمایش و غیره نیز در موفقیت و یا عدم موفقیت یک پروژه تئاتری مؤثر و تعیین کننده هستند.
چگونه منابع مالی مورد نیاز برای یک نمایش را تأمین میکنید؟
من سالهای نسبتا طولانی در حوزه آموزش تئاتر و سینما فعال بودم. قبل از ورود به دانشگاه، مدت زیادی کنار پدرم – اصغر محبی از پیشکشوتان سینما – همکاری مستمر داشتم. اینجا لازم است اشاره کنم که همکاری با پدرم شانس بزرگی برای من بود و بسیار از او آموختم. ایشان بسیار مسئولیت پذیر بودن و این مسئولیت پذیری خود به خود در من هم نهادینه شد. پدرم بخشی از درآمد آموزشگاه را به تولید فیلمهای کوتاه، تله فیلم و یا اجرای نمایش اختصاص میداد. سالها بعد که خودم آموزشگاه سینمایی روزنه را تأسیس کردم همین شیوه را به کار بردم و نتیجه خوبی داشت. تعداد قابل توجهی نمایش در سالن پردیس تئاتر شهرزاد به تهیه کنندگی خود من به روی صحنه رفت و موفقیتهای چشمگیری حاصل شد.
نقش تهیهکننده در انتخاب متن، کارگردان و بازیگران یک اثر چیست؟
تهیه کنندگی در تئاتر نسبت به تهیه کنندگی در سینما، اگر چه دارای وجوه مشترکی هستند، اما تفاوتهای بسیار بزرگی هم دارند. مثلا ، نوع نگاه ، دانش و تجربیات ، انگیزه و هدفمندی و غیره میتوانند در اننخاب متن و سایر عوامل بسیار تعین کننده باشند که اگر لازم شد بیشتر به آن خواهم پرداخت، اما بگذارید برای درک بهتر به موضوع تهیه کنندگی نمایش در تئاتر بپردازیم. فرض کنید ما به عنوان تهیه کننده با دو گروه یا بهتر بگویم دو گونه تئاتر روبرو هستیم! یک گروه شامل نمایش های قاعدهمند و یک گروه نمایش های بیقاعده، در مورد گروه اول یعنی تهیه کنندگی نمایشهای قاعده مندکه با توجه به ساختار منسجمی که دارند تلاش میکنند بوسیله بهره گیری از همه اصول هنری نمایش، موجبات رشد و اعتلای فرهنگ مخاطب را فراهم آورند. بی تردید انگیزه های مالی نمیتواند صرفا اولویت اول تهیه کننده باشد، اگر چه هر فعالیت فرهنگی و یا هنری میبایست توجیه اقتصادی داشته باشد تا بتواند به حیات خود ادامه دهد اما گروه دوم از نمایش هاییکه قاعده مند نیستند و از هیچ یک از قواعد هنر نمایش تبعیت نمیکنند و یا شاید هم اساسا با قواعد کلاسیک ادبی و هنری نمایش آشنا نباشند و شما خیلی زود متوجه میشوید که اثر به اجرا درآمده از هیچ الگو ، سبک و یا مکتب هنری و یا فرهنگی پیروی نمیکند و به کلی از هر اندیشهای تهی است، به کارگیری مجموعهای از حرکات بی قاعده و غیر متعارف و استفاده از دیالوگ هایی که همه مرزهای اخلاقی و اجتماعی را نادیده میگیرد. تهیه کنندگی چنین آثاری هدفی جز هنجار شکنی آنهم به قصد درآمد زایی دنبال نمیکند. این شاخصه ها معیار تهیهکننده را در انتخاب متن و سایر عوامل نمایش تعیین میکند.
چطور میتوانید بین اهداف هنری یک نمایش و جنبههای تجاری آن تعادل ایجاد کنید؟
برای ایجاد تعادل بین جنبه های تجاری و اهداف هنری نمایش، فرمول خاص و مدونی نداریم. به نظر من بستگی به تیز هوشی و تجربه تهیه کننده دارد. تهیه کننده اگر با هوش باشد و کمی هم با مبانی و قواعد بیزینس آشنایی داشته باشد که همه ما آدمها به اندازه کافی وکمی هم بیشتر آشنایی داریم، پس میشود به سادگی میان این دو بخش مهم تعادل را بر قرار کنیم. نکته مهم اینجاست که آیا ما به اهداف هنری وفادار هستیم؟ حالا بیایید فرض کنیم که وفادار هستیم، من باید از طریق یک شیوه بدیع و خلاقانه بتوانم اندیشه و مفاهیم نهفته در لایه های نمایش رو خیلی روان و قابل درک به مخاطبم انتقال دهم، باید مراقب باشم مفاهیم و اهداف اثر تحت الشعاع جذابیتهای گیشه قرار نگیرد و از طرفی نسبت به رونق گیشه هم بی مهری اعمال نشود و درست اینجاست که باید روی انتخاب متن دقت کافی داشت! باید روی متنی سرمایه گذاری کرد که این پتانسیل و فضا را در اختیار قرار دهد. متنی با نقطه عطف های غافلگیر کننده و ساختاری دراماتیک و منسجم، استفاده درست و خلاقانه از موسیقی میتواند سطح رضایتمندی تماشاگر را افزایش دهد، به عقیده من توفیق تجاری یک اثر نمایشی در پی اجرای خلاقانه آن اثر خواهد آمد.
با توجه به شرایط فعلی تئاتر، آینده این هنر را چگونه میبینید؟
شکی نیست که هنر بطور اهم و تئاتر بطور اخص در شرایط رفاه میتواند رشد کند، اما این بدان معنا نیست که اگر شرایط اقتصادی و اجتماعی از رفاه فاصله پیدا کند، کشتی هنر به گل مینشیند. هنر در ذات خود پویا است و در سکون نمیماند و به هر شکلی خود را جاری میسازد. هنر قادر است خود را بازسازی کند و با هر شرایطی خود را تطبیق دهد. اگر سالن و صحنه ای برای جولان پیدا نکند خود را به خیابان میرساند و تماشاگرانی را در همان خیابان به دور خود گرد میاورد و به زیبایی تمام خود را به رخ میکشاند. مگر نمایش تعزیه معطل سالن و صحنه میماند. همه ما با نمایشهای خیابانی آشنا هستیم، این روزها نمایش و نمایش خوانی زینت بخش بعضی از کافه ها شده اند، خلاصه آنکه نمایش از اول بوده است و تا به آخر خواهد بود.