به گزارش اطلاع نیوز به نقل از حوزه بینالملل خبرگزاری تقریب، موسسه آمریکایی هوش مصنوعی (AmericanAI) اعلام کرد که قصد دارد «مطالعات محاسباتی ادیان» (CRS) را به عنوان یک حوزه پژوهشی میانرشتهای و نظاممند پایهگذاری کند. این حوزه، هوش مصنوعی، ریاضیات، علوم شناختی، نظریه سیستمها و مطالعات سنتی دینی را با یکدیگر تلفیق میکند.
این ابتکار بر پایه پژوهشهای علی نقوی، بنیانگذار و مدیرعامل موسسه، و نورالله نقوی، مدیر ارشد فناوری آن، شکل گرفته است که حاصل آن تاکنون انتشار دو کتاب درباره امکان بازنمایی، مطالعه و تحلیل متون مقدس با استفاده از روشهای پیشرفته محاسباتی بوده است.
جدیدترین اثر این دو پژوهشگر با عنوان «مطالعات محاسباتی قرآن: مدلسازی ساختاری، ریاضی و شناختی» در ژوئن ۲۰۲۶ از سوی انتشارات علمی IGI Global منتشر شده است.
پژوهشگران این موسسه همچنین فعالیتهایی را برای توسعه این رویکرد در حوزه متون کتاب مقدس مسیحیان آغاز کردهاند تا زمینه مطالعات محاسباتی تطبیقی میان سنتهای دینی مختلف فراهم شود.
رویکردی علمی برای مطالعه متون دینی
مطالعات محاسباتی ادیان با افزودن ابعاد ریاضی، منطقی و محاسباتی به شیوههای سنتی مطالعات دینی، به دنبال بررسی مفاهیم، روابط و اصول دینی در قالب مدلهای ساختاریافته است.
در این رویکرد، متون مقدس صرفا مجموعهای از عبارات و آیات تلقی نمیشوند، بلکه مفاهیم مطرحشده در آنها به صورت شبکهای از متغیرها، روابط، محدودیتها، علل و پیامدها مورد بررسی قرار میگیرند. مدلسازی ریاضی، نمودارهای دانش، هستیشناسیها، هوش مصنوعی و سیستمهای پیچیده از جمله ابزارهای مورد استفاده در این حوزه هستند.
علی نقوی در اینباره گفت هدف از این ابتکار جایگزین کردن الهیات یا دستاوردهای چندین قرن مطالعات دینی نیست، بلکه ارائه چارچوبی علمی در کنار روشهای موجود است که امکان بررسی نظاممند روابط پیچیده و طرح پرسشهای پژوهشی جدید را فراهم کند.
مدلسازی ریاضی مفاهیم قرآنی
یکی از محورهای اصلی این پژوهش، توسعه چارچوبی با عنوان «قرآن محاسباتی» است که در آن مفاهیم قرآنی از طریق متغیرهای ریاضی، هستیشناسیها، روابط منطقی و سیستمهای پویا بازنمایی میشوند.
در این چارچوب، پژوهشگران همچنین طرحی با عنوان «هستیشناسی متغیرهای جامع قرآنی» (UQVO) توسعه دادهاند که هدف آن نمایش روابط میان اصول اخلاقی، رفتار انسانی، نظامهای اجتماعی و پیامدهای آنها است.
این پژوهشها همچنین ظرفیت استفاده از عاملهای هوش مصنوعی، شبیهسازیها و مدلهای شناختی جهان را برای بررسی ساختارهای مفهومی قرآن بررسی میکنند.
دو کتاب منتشرشده از سوی این پژوهشگران عبارتاند از «قرآن محاسباتی در عصر هوش مصنوعی: مدلهای ریاضی منتخب از هدایت الهی» و «مطالعات محاسباتی قرآن: مدلسازی ساختاری، ریاضی و شناختی».
نور نقوی، مدیر ارشد فناوری این موسسه نیز با اشاره به توانایی روزافزون مدلهای زبانی بزرگ در پردازش متون دینی، تاکید کرد که پردازش زبان به تنهایی معادل درک ساختاریافته نیست و پژوهشهای آنها به دنبال بازنمایی دانش دینی از طریق روابط صریح، ساختارهای ریاضی و مدلهای شناختی است.
گسترش پژوهشها به متون کتاب مقدس
موسسه آمریکایی هوش مصنوعی اعلام کرده است که در مرحله بعد، توسعه چارچوب «کتاب مقدس محاسباتی» را با تمرکز بر متون کتاب مقدس مسیحیان و سنتهای تاریخی و الهیاتی مرتبط با آن دنبال میکند.
بررسی مفاهیم، روایتها، اصول اخلاقی و روابط موجود در این متون با استفاده از هستیشناسیهای محاسباتی، بازنماییهای ریاضی و معماریهای هوش مصنوعی از جمله اهداف این طرح است.
این موسسه همچنین قصد دارد روششناسی مشترکی برای مقایسه ساختاریافته سنتهای دینی مختلف تدوین کند؛ رویکردی که ضمن فراهم کردن امکان مطالعات تطبیقی، تفاوتهای الهیاتی و اصالت تفسیری هر سنت دینی را در نظر میگیرد.
موسسه آمریکایی هوش مصنوعی که در سال ۲۰۱۶ تاسیس شده، در زمینه پژوهش و آموزش هوش مصنوعی، معماریهای پیشرفته این فناوری، مدلهای زبانی و سیستمهای خودمختار فعالیت میکند.