نوستالژی در خیابان | نگاهی به سریال «تاکسی» ساخته سروش صحت

به گزارش اطلاع نیوز به نقل از انصاف‌نیوز، فرزانه متین در روزنامه سازندگی نوشت:

تقریباً دو سال پیش کتاب «تاکسی‌سواری» سروش صحت را مطالعه کردم؛ مجموعه‌ای از داستان‌های بسیار کوتاه (میکروفیکشن) که در آن اثری از حضور مستقیم خالق اثر نبود و نویسنده گویی پای خود را از متن بیرون گذاشته بود. با این‌حال، هر داستان جهان منحصربه‌فرد خود را داشت و برخی از این داستانک‌ها خواننده را به تأمل وامی‌داشت. حتی در میان بیش از ۱۲۰ داستان کتاب، موقعیت‌هایی وجود داشت که خواننده با بعضی از آنها احساس نزدیکی بیشتری می‌کرد.

در مجموع، همواره جای خالی چنین کتاب‌هایی در میان قفسه داستان‌های ایرانی کتابفروشی‌ها احساس می‌شد و سروش صحت توانست این خلأ را تا حدودی پر کند. نمی‌دانم کتاب تاکنون به چاپ چندم رسیده است، اما با توجه به استقبالی که از آن شد، به‌نظر می‌رسد مسیر موفقیت‌آمیزی را طی کرده باشد.

همین استقبال و بازخورد مثبت باعث شد که از حدود سه چهار ماه پیش، تبلیغات سریالی با نام «تاکسی» با اقتباس از کتاب «تاکسی‌سواری» سروش صحت در پلتفرم شیدا آغاز شود. البته سروش صحت، همچون برخی دیگر از آثار تصویری‌اش، این‌بار نیز به همراه ایمان صفایی نگارش فیلم‌نامه را برعهده داشته است. با توجه به جهان داستانی کتاب و تجربه‌های قبلی صحت، انتظار می‌رفت با اثری متمایز از سایر تولیدات نمایش خانگی روبه‌رو باشیم. «تاکسی» سریالی ۱۲ قسمتی و اپیزودیک است که هر قسمت آن بین ۳۰ تا ۳۵ دقیقه زمان دارد.

شروعی ناامیدکننده

این انتظار اما خیلی‌زود و از همان اپیزود نخست جای خود را به ناامیدی داد. «تاکسی» با ایده‌ای جذاب و نوستالژیک برای هم‌نسلان من آغاز می‌شود: یک تاکسی پیکان نارنجی؛ یادآور روزهای دوست‌داشتنی و بی‌دغدغه‌ای که سال‌هاست به دست فراموشی سپرده شده‌اند. تاکنون شش قسمت از این سریال پخش شده و به نیمه راه رسیده‌ایم. در این میان، دو اپیزود نسبت به سایر قسمت‌ها از فیلم‌نامه محکم‌تر و بازی‌های روان‌تری برخوردار بوده‌اند.

البته از همان ابتدا نباید جهان ابسورد سروش صحت و امضای خاص او را نادیده گرفت؛ امضایی که در تک‌تک اپیزودها به چشم می‌خورد. با این‌حال، آنچه در داستان‌های «تاکسی» آزاردهنده است، این است که مجال اندیشیدن را از مخاطب می‌گیرد و از همان ابتدا، شعارها و پندهای اخلاقی اغراق‌شده و گل‌درشت را به خورد بیننده می‌دهد.

اپیزود نخست با نام «درخت سیب» که حلقه اتصال تاکسی نارنجی به کلیت سریال است، با بازی علی مصفا و نیما شعبان‌نژاد شکل می‌گیرد؛ قسمتی که تماشای آن برای بیننده بسیار ملال‌آور است. مخاطب در تمام طول اپیزود منتظر است اتفاقی رخ دهد یا داستان به نقطه اوجی برسد، اما روایت به شکلی تک‌خطی و بدون هیچ‌گونه فراز و نشیبی پیش می‌رود. این قسمت به‌عنوان پایلوت، توانایی چندانی در جذب مخاطب ندارد و شاید برخی از بینندگان با تماشای همین اپیزود، از ادامه سریال منصرف شده باشند.

اپیزود بعدی با نام «دربست» نیز از اساس از منطق روایی منسجمی پیروی نمی‌کند و مخاطب را خسته می‌کند. فیلم‌نامه بی‌چفت‌وبست قسمت دوم و بازی‌های نچسب بازیگران باعث می‌شود «دربست» حتی از «درخت سیب» هم ضعیف‌تر به نظر برسد. این قسمت درباره نکوهش دزدی است، اما آشفتگی سناریو چنان است که حتی پیام مورد نظر سازندگان نیز به‌درستی به مخاطب منتقل نمی‌شود؛ آن‌هم در شرایطی که قرار است این پیام به شکلی کاملاً مستقیم ارائه شود.

اپیزود سوم با نام «دروغ» نیز بیشتر به یک کلاس درس پرورشی شباهت دارد و حتی بازی خوب مجید صالحی هم نمی‌تواند آن را از شمار ضعیف‌ترین قسمت‌های سریال خارج کند.

در مقابل، اپیزود چهارم با نام «راه‌بندون» را باید تا اینجای کار یکی از بهترین قسمت‌های «تاکسی» دانست. ظرفیت روایت متفاوت و پایان‌بندی غیرمتعارف آن باعث می‌شود مخاطب بار دیگر امیدوار شود که سریال قرار است به نقطه اوج خود نزدیک شود. این قسمت از نظر نوع روایت، بسیار به داستان‌های کتاب «تاکسی‌سواری» نزدیک است.

ماجرا بسیار ساده است: گاوی از کشتارگاه فرار کرده و در وسط خیابان روی زمین نشسته است؛ اتفاقی که موجب ایجاد راه‌بندان می‌شود.

اما آنچه این اپیزود را از سایر قسمت‌ها متمایز می‌کند، روایت داستان‌های موازی در یک موقعیت مکانی ثابت است.

خودروهایی که پشت‌سر هم متوقف شده‌اند و آدم‌هایی که درون هر تاکسی، وضعیت و گرفتاری‌های خاص خود را دارند، به‌تدریج در مسیری مشترک قرار می‌گیرند و در نهایت به امیدی واحد می‌رسند. هرچند گاو همواره در آثار سروش صحت به‌نوعی نماد زندگی و بخشی جدایی‌ناپذیر از جهان ذهنی او بوده است، این‌بار نیز حضورش در خدمت شکل‌گیری روایت قرار می‌گیرد. بازیگران این اپیزود هم متناسب با قصه، بازی‌های یکدست و هماهنگی ارائه می‌دهند.

با وجود تعدد روایت‌ها، هر یک از بازیگران با آنکه نقش کوتاهی برعهده دارند، به پیشبرد داستان کمک می‌کنند. اپیزود پنجم با نام «گنگستر» که ادای دینی به فیلم «پالپ فیکشن» (عامه‌پسند) است، داستانی سرشار از دیوانگی‌های عجیب‌وغریب را روایت می‌کند؛ روایتی که تناسب چندانی با سایر اپیزودها ندارد، درحالی‌که می‌توانست از موقعیت‌های بیشتری برای عرض‌اندام برخوردار باشد. این قسمت، برخلاف اپیزودهای پیشین، فاقد پیام اخلاقی مستقیم است، اما بازی‌های هادی کاظمی و محمد شعبان‌پور به دل می‌نشیند.

اپیزود ششم که به‌تازگی و البته با تأخیر از پلتفرم شیدا پخش شده، با نام «بچه» به‌وضوح درباره تنهایی انسان‌هاست؛ اینکه تنهایی چگونه می‌تواند مرز میان واقعیت و خیال را از بین ببرد. فیلم‌نامه این قسمت آشفتگی چندانی ندارد، اما از پایان‌بندی مشخص و منسجمی نیز برخوردار نیست. حسن معجونی در نقش کاظم علمی، از نظر میمیک صورت و نوع گویش، شباهت قابل‌توجه و باورپذیری به رانندگان تاکسی دارد. فضای این قسمت نیز به‌شدت یادآور سریال «مگه تموم عمر چند تا بهاره؟» است. ماجرای اپیزود با بازی یکدست و منسجم معجونی هم‌راستا شده و حضور او به باورپذیری موقعیت کمک می‌کند.

تاکنون نیمی از قسمت‌های سریال «تاکسی» پخش شده، اما این مجموعه بیش از آنکه با استقبال و نقدهای مثبت روبه‌رو شود، مورد انتقاد قرار گرفته است. به‌نظر می‌رسد سریال نتوانسته آن‌طور که باید و شاید انتظارات را برآورده کند. شاید اگر نام سروش صحت در میان عوامل این مجموعه نبود، منتقدان توجه چندانی به آن نشان نمی‌دادند؛ اما باید اذعان کرد که سریال «تاکسی» در کنار فیلم «استخر»، از ضعیف‌ترین فیلم‌نامه‌های سروش صحت به‌شمار می‌رود.